کوشیار پارسی
یادداشتی بر مجموعه شعر
یک سینِ جامانده ام
سهیلا میرزایی
انتشارات همگامان چاپ تهران ـ زمستان 1377
آیا شعر باید احساساتی باشد تا احساسات مان را برانگیزد؟ و آیا شعرهای احساساتی یا شعر شنگولانه، هوش مان را به کار می اندازد؟ می تواند[هم]که چنین باشد. مثل موقعی که با شنیدن موسیقی جاز آزاد به آرامشی درونی می رسی و گاهی موسیقی ملایم و آرام اعصابت را می خراشد. این حقیقت ندارد که سخن پیچیده ی متفکران تو را به تجربه زیبایی (می تواند وادارد و صداهای ابتدایی سازها به تجربه ی زندگی و یا شاعری باید بگرید تا خواننده اش را به هق هق وادارد.
نیم نگاهی به شعرهای مجموعه ی نخست سهیلا میرزایی، تو را به این فکر وامی دارد که شعرها با شلختگی در یک جا جمع شده اند. خیلی از شعرها کوتاه و ناتمام اند. می توانند بخشی از شعری کامل باشند یا جرقه ای از تندر. دغدغه ی شاعر انگار تنها این بوده است که کلمات را در کجا بنشاند. در بعضی شعرها، جمله یا بیت ناتمام می ماند و در بعضی به جمله ی معترضه نیاز دارد. به عنوان خواننده گاه احساس می کنی که با چیزی جدا از آن چه به آن عادت کرده ای، رو به رویی.
اگر مجموعه را بخوانی و بگذری، خواهی فهمید که احساسِ نخستِ تو با این شعرها ایراد دارد. این مجموعه با دقت گرد آمده. اگر از شعر نخست تا آخرین واژه ی کتاب را با حوصله ای بیش تر مرور کنی، پی خواهی برد که شعرها با دقت کنار هم چیده شده اند. اما دقت به تنهایی راضی کننده نیست. تسلط بر واژگان بر زبان و بر ترکیب بندی ساختمان و تسلط بر احساسات، برای عمیق تر شدن و در مفهوم و مفاهیمی که در آفرینش هنر ـ بخوان شعر ـ ضروری اند، دیده نمی شود. این مجموعه کاری کاملا تجربی است. تجربه ای آزمایشگاهی هنوز از صبر بلبل وار باغبان، در شاعر نمی توان سراغ گرفت. شاعر ما کیمیاگر نیست.
شعر نخست چنین آغاز می شود: سنجاق شده است ساده\ می چرخانی اش چنان چفت\تمام می شود راه های آخر\ نشسته ای در آسمان بر حباب های سیاه\ قفل ها باز و کلید ها پرت در هوا\ ...ص 5 ـ در گوشی...
و بعد می رسیم به: در گوشی \ قفلت کردند فردا را در امروز \ ... \ موهایم را گستره ام در راه ها \ راه بروید روی آن راه بروید \ خنده هاتان را لای دندان هاتان قفل کرده اید \ و هی تایید می کنید تایید \ صدای چرخاندن دیروز را به امروز فردا. ص5 ـ در گوشی...
با خواندن بند دوم تازه هوشت به کار می افتد که شاعر تو را به کجا می برد. پژوهش گری که می خواهد بر واقعیت تاثیر بگذارد. راه نصفه نیمه نمی پیماید. خواننده باید در مغزش حک شود که زندگی زیباست. زیبا؟ آیا این واژه بی معناست؟ در نگاهِ نخست بله. اما وقتی تکرارش کنی، آهسته آهسته جا می افتد و زیبایی را تجربه می کنی.
از: شروع در لمس های انباشته \ ... \ سایه های مزمن! \ ... \ تسلیم! \ ... \ بیست و چهار شمردن تیک تیک های ساعتی \ برای مسافری تنها \ که هنوز چشم هایی ورق می خورند \ در دست هایی \ در سرنوشتی بی انتها \ که هنوز ناچارند بخندند ... \ باید! ص 7 ـ 24 ساعت رها تا: شناختم از اول خشم ترجمه شده یا تهی شده از ... \ هفت رنگ در هوا ماسیده را \ ... \ ... رگ گردنم هنوز باریک تر از انگشت آخری تو، رگی گدایی می کرد. ص 17 ـ 18 هوایی از همه، همهمه، هورت!
تا: ... نیم شب خانه \ رج می زند رج لبخند هزارساله ات را \ ... \ چه سرد می آید گرما \ چه سرد می آید گرما \ چه سرد! ص 21 ـ چه سرد می آید گرما
تا: شادتر که بودی \ بادبادک هایم با من بودند و سر نخ در دست \ شاید شوری در لب ها \ که زمان مکیدش و تف کرد \ فاصله افتاد با ... ص 26 ـ تا خودم
تا شاید هم زندگی همان بود \ که چشم بر هم نهادی \ و گلی را بوییدی ص 46 ـ زندگی
این که مجموعه هیچ شعر کاملی ندارد ـ چنین ادعا یا اغراقی نمی توان کرد ـ مانعی هم ندارد. منظور شاعر روشن است که همه ی شعرهای مجموعه را باید یک جا و یک نفس خواند. به گونه ی یک شعر.
من سینِ پهن شده در بی نهایت الفبا هستم. ص 10
مشاهده های شاعر در شعرهای ـ حتی ناتمام ـ این مجموعه تنها خواننده ای را بی تفاوت می گذارد که راه را با صخره و سنگ بر احساسات بسته باشد.
منِ آبستره ی شعرها به کنج عزلت ننشسته، رنگ و کاغذ و درخت و فصل و خنده را می بیند. شعرها مستقیم و بی چم و خم اند.
از گیج رفتن در تَهِ زمان و از بی چشم رفتن از تهِ زمان می رسد به رنگ می شوم سرخ و راه به راه در رگ هایم جادوی تو روح می شود.
در مکث بین سطور و شعرها نیز احساس خوشی به تو دست می دهد. هوش خواننده انگیخته می شود. به وجد می آید:
فردا چه خواهد شد
شاید جهان
خیسِ باران
با قطره اشکی همراز شود.
ص 44 ـ همراز
با این همه اما حسرت به جا می ماند. هنوز نمی توانی بگویی: شعر کامل!
